او بوده اند ادراك كنيم يا دست ما سوايش بدان نميرسد ، چگونه است ؟ معراج بدانكه ارباب معرفت گفته اند كه مقام روح مؤمن آسمان اول و روح عابد آسمان دوم و روح زاهد آسمان سوم و روح عارف آسمان چهارم و روح ولى آسمان پنجم و روح نبى آسمان ششم و روح رسول آسمان هفتم و روح اولوا العزم آسمان هشتم و روح خاتم عرش است و خلق بعرش منتهى ميگردد ، و فوق عرش خلق نيست الله الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ ( يونس 4 ) اين آسمانها مراتب وجودى ماوراى طبيعت است چنان كه روح انسانى ماوراى طبيعت است و گفته اند اين آسمانها مكانت آن ارواح است نه مكان آنها . صدرالدين قونوى در نصوص گويد : ثبت ان النبى صلى الله عليه و آله و سلم حصل له اربع و ثلاثون معراجا رواها و جمعها و اثبت رواياتها ابونعيم الحافظ الاصفهانى ( ص 208 نصوص ) . و در كافى ابوبصير از امام صادق عليه السلام ميپرسد كه كم عرج برسول الله فقال مرتين ( بحار ص 372 ج 6 ) و در بحار روايتى نقل كرده است كه يكصد و بيست بار و همه صحيح است به بيانى كه اين زمان بگذار تا وقت دگر . مقصود اين است كه خاتم النبيين صلى الله عليه و آله كه فوق اولوا العزم است يعنى خاتم است در ليله معراج در آسمانها حقائقى را مشاهده كرده است و خداوند در سوره والنجم در حق او فرمود : لقد رأى من آيات ربه الكبرى . و در سوره اسراء فرمود : لنريه من آياتنا ، و در علل از امام سجاد عليه السلام روايت كرده است كه فرمود : ليريه ملكوت السموات و ما فيها من عجائب صنعه و بدائع خلقه ( تفسير سوره نجم صافى ) ، و در امالى صدوق از ابن عباس روايت است كه چون رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم در ليله معراج از نهر